|
||||
Gen Bencildir'in yazarı Richard Dawkins. Tubitak Popüler Bilim Kitapları serisinden yayınlanmış. 329 sayfa. Orjinal kitap ise, 1976 yılında yayınlamış. Yayın tarihi önemli çünkü, bazı örnekler ve benzetmeler bu günkü bilgisayar teknolojisini tam olarak yansıtmıyor, okurken boşlukları sizin doldurmanız gerekebilir. Dawkins kimdir diyecek olanlar için, http://www.world-of-dawkins.com/ Kitap hayvanlar aleminden örneklerle dolu ama neden zorladığından bahsetmek için bir kaç örnek: Börtü-böcek, kelebekler, termitler, fareler... yani örnekler hep bunların genlerin devamlılığının sağlanmasi için beslenme ve üremelerinin üzerine. Erkek fareler, hamile bir dişi tarafından koklandığında bebeğin düşmesini sağlayan bir kimyasal madde salıyormuş. Bu yolla erkek fare, olabilecek üvey çocuklarını ortadan kaldırıyor ve dişinin kendi cinsel yaklaşımlarına açık hale gelmesini sağlıyor. Adını unuttuğum bir kuş türünde yumurtadan erken çikan kuş, annesinin verecegi besini kardesleri ile paylaşmamak için, diğer yumurtaları asağıya atıyor. Kitabin bir yerinde 'hayvanlar yalan söyler mi? ' diye bir bölüm vardı. Taklit ya da kandırma yapıyorlarmış. Lezzetli olduğu halde, lezzetsiz kelebekler gibi görünen kelebekler, 'tilkinin gel beni bul ve ye 'mesaji alacağı yavru kuş cığlığını, anne kuşun kesebilmesi için tek yol, yavruyu beslemek. Böylece diğer kardeşlerinden daha fazla besin alabiliyor. Peygamber Böceği'nin hikayesi ise, korku filmi gibi. Genlerin devamlılığı orijinli vahşet gibi görünen realiteyi bir kenara ayırırsak, kitapta en cok vurgulanan kavram 'Evrimsel Açidan Kararlı Strateji. “Bir topluluğun üyelerinin çoğunluğu tarafindan benimsendigi taktirde, başka hiçbir alternatif stratejinin daha iyi olamacağı bir stratejidir.' Ya da 'bir birey için en iyi strateji, nüfusun çoğunluğu ne yaptiığıa bağlıdır. Stratejiden sapmaları ise, doğal seçilim cezalandiracaktır.' İşte bu noktadan sonra Maynard Smith'in (*) çalişmalarına yer verilmeye başlanıyor kitapta. (Evolution and the Theory of Games - http://dannyreviews.com/h/Evolution_and_the_Theory_of_Games.html ) Direkt bizim konuya yakın olan taraftan kitabı tanıtmaya başladım ama biraz da devam etmeden önce 'neyiz?'e bakalim Dawkins'in sunduğu gibi. ' Bizler, hepimiz, ayni tür eşleyici -DNA adını verdiğimiz molekküller - için yaşamkalım makinalarıyız; yine de yeryüzünde bir çok farklı hayat biçimi var ve eşleyiciler kullanmak üzere geniş makinalar yelpazesini geliştirmişler.' Evrimsel Açıdan Kararlı Strateji'den bahsetmiştik. Aslında kitapta pek çok strateji var. Burada stratejiden kasıt ki bu Maynard Smith'in çözümlemesiymiş, 'gözü kapalı, bilinçsiz bir davranış şekli' olarak tanımlanmış. Ve şimdi Maynard Smith'in Saldırgan Yarışmaları Çözümleme Yöntemi'nin Dawkins tarafından cinselliğe uygulaması ile ilgili bölümden aktarmalar yapacağım. (sitenin hiti artar mı bilmiyorum, artarsa onu da ayrıca değerlendiririz) Elimizde 2 erkek, 2 dişi stratejisi var. 2 erkek stratejisine de 'çapkın' ve 'sadık' diyoruz. Nazlı dişiler, uzun ve pahalı flört döneminden sonra çiftleşiyor. Hızlı dişiler, herkesle anında çiftleşiyor. Sadık erkekler, uzun süre flört ediyor ve çiftleşme sonrasında dişi ile kalarak, yavrunun büyütülmesine yardım ediyor. Çapkın erkekler, dişi hemen çiftleşemeye hazır değilse, başka dişiler arıyor. Çiftleşmeden sonra yavrunun bakımına yardım etmiyor ve başka dişiler aramaya gidiyor. Dawkins, şöyle bir puanlama yapmış. anne ve babanın yavrunun başarı ile büyütülmesinden elde edecekleri hasılat +15 birim olsun. Yavrunun büyütülmesi, beslenmesi, harcanan zaman...gibi alınan tüm risklerin bedeli (-20) birim olsun. Bedel anne-baba tarafından ödendiği için '0' dan küçük çıkacak sonuç. Uzatmalı flört için zaman kaybetme bedeli ise (-3) birim olsun. 1. senaryo: tüm dişiler 'nazlı', tüm erkekler 'sadık' olduğu bir popülasyon. Erkek ve dişiler +15 hasılatı alıyor. Büyütme bedeli (-20)'yi aralarında bölüşüyor. Her ikisine (-10) düşüyor. Her ikisi de uzatmalı flört için ceza ödüyor, her birine (-3) böylece herbiri için ortalama hasılat: +15-10-3=+2 Örnek için bir açıklama: Sitemin tamamen genlerin devamını sağlamak için üreme ve beslenme üzerine olduğunu belirtmiştim. Diyelimki bir cocuğum olacak, benim genlerimin %50'sini alacak. Erkek fare, bu yüzden kendisini koklayacak dişi farenin yavrusunu düşürmesine sebep olacak salgıyı salgılıyordu ya da erkek aslanlar yeni bir sürüye geldiğinde önce yavruları öldürüyor. 2. senaryo: popülasyona şimdi hızlı bir dişi girsin. Hayret bir şey ama durumu daha iyi oluyor. Gecikme bedeli ödemiyor. Popülasyondaki tüm erkekler sadık olduğu için, eşleştiği her erkek iyi bir baba oluyor. Her çocuk için ortalama hasılat: +15-10: +5 Hızlı dişi rakiplerine göre (nazlılar) çok daha iyi durumda. Ancak, hızlılık genleri yayılmaya başlıyor. Hızlı dişi genleri popülasyonda artmaya (baskın olacak kadar) başlayınca işler erkekler cephesinde de değişiyor. Popülasyonda bir çapkın erkek ortaya çıkarsa, sadık rakiplerinden çok daha fazla hasılat elde etmeye başlıyor. 3. senaryo: tüm dişilerin hızlı olduğu popülasyonda, 1 tane çapkın erkek çıksın. Çocuğun büyütülmesi ile ilgili +15, flört için zaman kaybetme bedeli ödemiyor, (-20)'lik bakım bedelini hiç ödemiyor. Hızlı bir dişi çapkın bir erkekle çiftleştiğinde hasılat: +15-20= -5 Çapkın erkeğin net hasılatı ise, +15 oluyor. Tabi bu seferde çapkınlık genleri deli gibi yayılmaya başlıyor. Çapkınlık geni erkek popülasyoun çoğunluğunu oluşturursa, hızlı dişler darboğaza giriyor, bu sefer nazlı dişiler avantajlı olmaya başlıyor. Hızlı erkek, nazlı dişiye gidiyor, nazlı flört diyor, hızlı erkek gidiyor. 2 tarafta bekleme cezası ödemiyor. Ortada çocuk olmayınca hasılat yok ama bedel de yok yani '0' Bir önceki hasılat (-5)'e göre '0' daha iyi. Böyle olunca da nazlılık genleri popülasyonda artmaya başlıyor. Böylece döngü değişip duruyor. Dişi kuş, kendisine yuva kurmamış ya da kurmasına yardım etmemiş erkekle çiftleşmeyi red edebiliyor. Aslında dişi kuş yuva yapması isteyerek bir çeşit sadakate zorluyor çünkü yuva yapmanın da bir bedeli var ve böylece erkek kuşun çekip gitmemesi için sebep yaratıyorlar. (bu arada 'yuvayı dişi kuş yapar' nerden çıkmış ki..?) Senaryoların Gen Bencildir isimli kitaptan alındığını unutup, hayatına uygulamak isteyen ya da istemeyenler için Julia Mandelbrot herhangi bir sorumluluk kabul etmemektedir. * John Maynard Smith is best known for his use of mathematical analyses in biology. Trained as an engineer and then as a biologist, Smith applied game theory to animal behavior and found that although variation exists, natural selection tends to maintain a balance between different characteristics within a species. This balance is called the 'evolutionary stablestrategy.' http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/06/2/l_062_03.html 17.02.2003 |
||||